National Human Rights Systems: Poland
DOI:
https://doi.org/10.47078/2026.1.459-492Keywords:
hierarchy of sources of human rights, human dignity, constitutional human rights, guarantees of human rights, limitations on human rightsAbstract
Poland has an extensive system of human rights protection. In addition to domestic (internal) regulations, international regulations, including those of the European Union (EU), are also sanctioned. It is worth emphasising that internal Polish law frequently guarantees a wider range of human rights than international law. Thus, this paper will discuss internal regulations and institutions (based on the Polish Constitution, which expresses sovereignty and international subjectivity, also in terms of human rights), with only a brief reference to international law.
The discussion of the national human rights system should begin with an indication of the hierarchical position of legal regulations on this issue. This will make it possible to illustrate the system of values shaping this system and indicate the special position of constitutional regulations. It is primarily on the regulations of the Basic Law that the system of guarantees of human and civil freedoms and rights has been formed. As the source of these freedoms and rights, the inherent and inalienable dignity of man has been indicated, which is a clear nod by the legislator to natural law. This further impinges on the following indicated in the study: the internal systematics of freedoms and rights; their guarantee system; the admissibility of restrictions on constitutional human rights and the basic principles governing them (including, for example, the principles of proportionality and legalism).
A sort of summary of the analysis is a presentation of the basic measures and institutions of human rights protection, among them: the right to a court of law and the prohibition against closing the judicial route to asserting violated freedoms or rights; the right to compensation for damage that has been caused to the subject of law by the illegal acts of a public authority; the constitutional complaint to the Polish Constitutional Court; the right to apply to the Polish Ombudsman for assistance in protecting one's freedoms or rights violated by public authorities; and the protection provided by the Ombudsman for Children.
Downloads
References
Brzozowski, W. (2010) Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP. Warszawa: Wolters Kluwer.
Czarnik, Z. (2022) ‘Ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności w związku ze zwalczaniem chorób zakaźnych u ludzi’ in Chlebny, J. (ed.) Wolności i prawa człowieka i obywatela w orzecznictwie sądów administracyjnych – Księga jubileuszowa na 100-lecie utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego Warszawa: C.H. Beck, pp. 3–12
Dudek, D. (2010) Konstytucja i prawo konstytucyjne. Lublin: Lubelskie Wydawnictwa Prawnicze
Florczak-Wątor, M. (2023a) ‘Komentarz do Art. 7’ in Tuleja, P. (ed.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. 2nd edn. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, pp. 46–49.
Florczak-Wątor, M. (2023b) ‘Komentarz do Art. 79’ in Tuleja, P. (ed.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. 2nd edn. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, pp. 260–264
Garlicki, L. (2001) ‘Przesłanki ograniczania konstytucyjnych praw i wolności (na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego)’, Państwo i Prawo, 2001/10, pp. 5–24.
Garlicki, L. (2009) Polskie prawo konstytucyjne – Zarys wykładu. 5th edn. Warszawa: Liber.
Granat, M. (2021) Prawo konstytucyjne – Pytania i odpowiedzi. 10th edn. Warszawa: Wolters Kluwer
Hyżorek, A. (2024) Prawo do sądu a uzasadnianie orzeczeń sądowych – studium konstytucyjnoprawn. Warszawa: C.H. Beck
Jasudowicz, T. (1997) ‘Studium substancjalnych przesłanek dopuszczalności środków derogacyjnych’ in Jasudowicz, T. (ed.) Prawa człowieka w sytuacjach nadzwyczajnych ze szczególnym uwzględnieniem prawa i praktyki polskiej. Toruń: Dom Oranizatora TNOiK.
Krukowski, J. (1999) ‘„Przyrodzona godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka w porządku międzynarodowym i konstytucyjnym”’, Ethos, 1–2(45–46), pp. 191–199.
Lis-Staranowicz, D. (2016) ‘Konstytucyjne środki ochrony wolności i praw’ in Chmaj, M. (ed.) Wolności i prawa człowieka w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Wolters Kluwer, pp. 139–170.
Łączkowski, W. (1999) ‘„Prawo naturalne a prawo stanowione. Uwagi prawnika”’, Ethos, 1–2(45–46), pp. 173–182.
Morawska, E. (2003) Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Toruń Dom Oranizatora TNOiK
Piechowiak, M. (1997) ‘Pojęcie praw człowieka’ in Wiśniewski, L. (ed.) Podstawowe prawa jednostki oraz ich sądowa ochrona. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, pp. 7–37.
Piechowiak, M. (1999) Filozofia praw człowieka. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Syryt, A. (2021) ‘„Skarga konstytucyjna a skarga nadzwyczajna: analiza porównawcza instytucji usuwania naruszeń wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP”’, Prawo i Więź, 4(38), pp. 36–58; https://doi.org/10.36128/priw.vi38.350.
Syryt, A. (2022) ‘The Principle of Proportionality and the Principle of the Adequacy of Public Authorities’ Actions – A Few Remarks on the Backgroundof Article 2 and Article 31 (3) of the Constitution of the Republic of Poland’ in Bator-Bryła M., Paruch S.A., Spryszak K. (eds.) Main Challenges for Democracy, the Rule of Law, and the Protection of Human Rights in the Modern World – Studies in Honour of Professor Jerzy Jaskiernia. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, pp. 367–378.
Syryt, A. (2024) ‘„Some Remarks on Dignity in the Jurisprudence of the Polish Constitutional Tribunal”’, International and Comparative Law Review, 24(1), pp. 139–156; https:///doi.org/10.2478/iclr-2024-0009.
Taczkowska-Olszewska, J. (2020) ‘Funkcjonariusz publiczny – zakres pojęcia’ in Brzostek, A., Taczkowska-Olszewska, J., Walczuk, K. (eds.) Status prawny funkcjonariusza publicznego: Ochrona – obowiązki – odpowiedzialność. Warszawa: C.H. Beck, pp. 1–34.
Tuleja, P. (2023) ‘Komentarz do Art. 45’ in Tuleja, P. (ed.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. 2nd edn. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, pp. 160–163.
Walczuk, K. (2005) ‘Filozoficzne i prawne zagadnienia dotyczące preambuły Konstytucji Unii Europejskiej’ in Wentkowska, A. (ed.) Fundamenty nowego porządku konstytucyjnego UE – Aspekty prawne, polityczne i ekonomiczne. Sosnowiec: Wydawnictwo WSZiM w Sosnowcu, pp. 43–49.
Walczuk, K. (2012a) ‘Przyrodzony charakter, godność i równość jako atrybuty praw człowieka’ in Sitek, B., Jasudowicz, T., Seroka, M. (eds.) Fides et bellum. Księga poświęcona pamięci Księdza Biskupa, Profesora, Generała Śp. Tadeusza Płoskiego. Vol. II. Olsztyn: Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, pp. 113–130.
Walczuk, K. (2012b) ‘The constitutional principle of the sovereignty of Nation and State in contrast to the jurisdiction of the International Court of Justice – an outline of relation on the example of Poland’ in Špaček, M (ed.) Medzinárodný súdny dvor: slovenská a česká teória a prax. Zborník príspevkov z V. slovensko-českého medzinárodnoprávneho sympózia. Kúpele Nimnica 28.-29. septembra 2012. Bratislava: Slovenská spoločnosť pre medzinárodné právo pri Slovenskej akadémii vied, pp. 73–79.
Walczuk, K. (2012c) ‘Zasada demokratycznego państwa prawnego’ in Bożek, M., Karpiuk, M., Kostrubiec, J., Walczuk, K. (eds.) Zasady ustroju politycznego państwa. Poznań: Polskie Wydawnictwo Prawnicze Iuris, pp. 87–104.
Walczuk, K. (2012d) ‘Ochrona środowiska i ochrona przyrody a ograniczenia konstytucyjnych praw człowieka’ in Górski, M., Niedziółka, M., Stec, R., Strus, D. (eds.) Administracja publiczna a ochrona przyrody – Zagadnienia ekonomiczne, społeczne oraz prawne. Warszawa: ARWAG, pp. 381–394.
Walczuk, K. (2013) ‘The admissibility of limitations on constitutional freedoms and rights with regard to state security’ in Stanisz, P., Czuryk, M., Ostaszewski, K., Święcki, J. (eds.) Legal aspects of the efficiency of public administration. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, pp. 293–306.
Walczuk, K. (2013a) ‘Bezpieczeństwo publiczne, próba definicji’ in Karpiuk, M., Walczuk, K. (eds.) Prawo bezpieczeństwa publicznego. Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Menedżerskiej, pp. 11–22.
Walczuk, K. (2015) ‘Umowy międzynarodowe i prawo europejskie w konstytucyjnej hierarchii źródeł prawa’ in Kozierska, E., Sadowski, P., Szymański, A. (eds.) Pacta sunt servanda - nierealny projekt czy gwarancja ładu społecznego i prawnego?. Kraków: AT Wydawnictwo, pp. 247–257.
Walczuk, K. (2016) ‘Prawa człowieka a prawo naturalne’ in Fałdowska, M., Świderski, A. W., Wierzbicki, G. (eds.) Kultura bezpieczeństwa. Potrzeby i uwarunkowania. Vol. III. Siedlce: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego, pp. 99–119.
Walczuk, K. (2018) ‘Komentarz do Art. 31’ in Karpiuk, M., Sobczyk P. (eds.) Obronność, bezpieczeństwo i porządek publiczny – Komentarz do wybranych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Olsztyn; Katedra Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, pp. 81–112.
Walczuk, K. (2023) ‘Analysis of the directions of changes in the constitutional system of the sources of law – between primacy of the constitution and the principle of supremacy of the law of the European Union’ in Schanda, B. (ed.) The Character of Legislative process adopted to amend the constitution in the light of the European integration and constitutional identity. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, pp. 185–211.
Wiącek, M. (2011) ‘Formalne przesłanki skargi konstytucyjnej (w świetle orzecznictwa TK)’, Państwo i Prawo, 2011/9, pp. 20–34.
Wojtyczek, K. (2001) ‘Zasada proporcjonalności jako granica prawa karania’ in Zoll, A. (ed.) Racjonalna reforma prawa karnego. Warszawa: Instytut Spraw Publicznych, pp. 297–314.
Wronkowska, S. (2006) ‘Charakter prawny klauzuli demokratycznego państwa prawnego’ in Wronkowska, S. (ed.) Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Zubik, M., Sokolewicz, W. (2016) ‘Komentarz do Art. 7’ in Garlicki, L. (ed.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. 2nd edn. Warszawa: Sejmowe [Online]. Available at: https://sip.lex.pl/#/commentary/587734535/531975?tocHit=1 (Accessed: 28 October 2025).
Legal Sources
Act of 14 June 2024 on the protection of whistleblowers (Ustawia z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów) , as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 2024, item 292.
Act of 15 July 1987 on the Commissioner for Citizens' Rights as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 2024, item 1264.
Act of 3 December 2010 Implementing Certain European Union Regulations on Equal Treatment (Ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 2024, item 1175.
Act of 30 November 2016 on the organization and procedure before the Constitutional Tribunal (Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 2019, item 2393.
Act of 6 January 2000 on the Ombudsman for Children (Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 2023, item 928.
Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (European Convention on Human Rights) (Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 1993 No. 61, item 284.
Convention on the Rights of the Child (Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 1991 No. 120, item 526.
International Covenant on Civil and Political Rights (Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r.), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 1977 No. 38, item 167.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 16 November 2011, file reference SK 45/09.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 20 January 2004, file reference SK 26/03.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 22 March 2018, file reference K 17/18.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 22 October 2020, file reference K. 1/20.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 24 June 2008, file reference SK 16/06.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 28 May 1997, file reference K. 26/96.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 30 October 2006, file reference P. 10/06.
Judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 4 December 2001, file reference SK 18/00.
Optional Protocol to the Convention against torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, adopted by the United Nations General Assembly in New York on 18 December 2002, as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 2007, item 192.
Resolution of the Polish Constitutional Tribunal of 19 June 2012, file reference SK 37/08.
Resolution of the Polish Constitutional Tribunal of 2 March 1994, file reference W. 3/93.
Resolution of the Polish Supreme Court of 23 January 2020, file reference BSA I-4110-1/20.
The Constitution of The Republic of Poland, of 2nd April, 1997 (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej), as published in Journal of Laws (Dziennik Ustaw) from 1997 No. 78, item 483, as amended.
Treaty establishing a Constitution for Europe, Official Journal of the European Union, C 310, 16 December 2004.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
